جشن وارطانانتس مقدس ارمنستان، یادبود شهادت در راه ایمان و هر آنچه باید بدانید
وارطانانتس (به ارمنی: Վարդանանց) یکی از مقدسترین و مهمترین جشنهای ملی و مذهبی ارمنستان است که هر ساله توسط کلیسای حواری ارمنی گرامی داشته میشود. این روز بزرگداشت واردان مامیکونیان، سردار بزرگ ارمنی، و ۱۰۳۶ تن از همرزمانش است که در نبرد آوارایر (Avarayr) در سال ۴۵۱ میلادی در راه دفاع از ایمان مسیحی و هویت ملی ارمنستان به شهادت رسیدند . این نبرد که به عنوان اولین رویارویی نظامی جهان مسیحیت در دفاع از ایمان در برابر یک قدرت غیرمسیحی شناخته میشود ، نه تنها یک شکست نظامی، بلکه یک پیروزی روحانی بزرگ بود که هویت مسیحی ارمنیان را برای همیشه تثبیت کرد .
در این راهنما، تاریخچه، اهمیت و نحوه برگزاری جشن وارطانانتس را به شما معرفی میکنیم تا با این روز مقدس در تقویم ارمنستان آشنا شوید.
تاریخچه نبرد آوارایر:
در قرن پنجم میلادی، ارمنستان که بخش بزرگی از آن تحت الحمایه شاهنشاهی ساسانی بود، با تهدیدی جدی برای هویت خود روبرو شد. در سال ۴۴۹ میلادی، یزدگرد دوم، پادشاه ساسانی، فرمانی صادر کرد که بر اساس آن، ارمنیان مسیحی باید دین خود را رها کرده و به آیین زرتشتی روی میآوردند . ارمنیان که مسیحیت را از سال ۳۰۱ میلادی به عنوان دین رسمی پذیرفته بودند، این فرمان را تهدیدی برای موجودیت خود دانستند و قیام کردند.
در ۲۶ مه ۴۵۱، سپاهی ۶۰ هزار نفری از ارمنیان به رهبری واردان مامیکونیان در دشت آوارایر (در شمال غربی ایران امروزی) با ارتش ۲۰۰ هزار نفری ساسانیان روبرو شدند . با وجود شجاعت و ایثار ارمنیان، برتری عددی و استفاده ساسانیان از فیلهای جنگی، سرنوشت نبرد را رقم زد . واردان مامیکونیان و هشت تن از فرماندهانش، همراه با بهترین جوانان ارمنی، در این نبرد به شهادت رسیدند .
با وجود شکست نظامی، این نبرد یک پیروزی بزرگ روحانی بود. ایستادگی ارمنیان آنچنان تأثیری بر ساسانیان گذاشت که یزدگرد دوم مجبور شد به ارمنیان اجازه دهد تا به آیین خود پایبند بمانند . این رویداد به عنوان نقطه عطفی در تاریخ مبارزه برای آزادی مذهبی شناخته میشود .
اهمیت جشن وارطانانتس:
جشن وارطانانتس تنها یک بزرگداشت تاریخی نیست، بلکه یادآور ایمان، ایثار و هویت ملی ارمنیان است. کلیسای ارمنی در قدردانی از شهادت این سربازان، ۱۰۳۶ شهید آوارایر را به عنوان قدیسان کلیسا معرفی کرده است . از جمله فرماندهان شاخصی که نام آنها ثبت شده است، میتوان به واردان مامیکونیان، خورن خورخورونی، آرتاک پالونی و تاچات گنتونی اشاره کرد.
روحیه این شهدا در تاریخ ارمنستان همواره الهامبخش بوده است. سخنان مشهور واردان مامیکونیان که به او نسبت داده میشود، به خوبی این روحیه را نشان میدهد: "مرگ ناآگاهانه واقعاً مرگ است، در حالی که مرگ آگاهانه جاودانگی است."
زمان برگزاری جشن وارطانانتس:
تاریخ دقیق برگزاری جشن وارطانانتس هر سال تغییر میکند و توسط کلیسای ارمنی تعیین میشود. این جشن معمولاً در هفته دوم فوریه برگزار میشود . به طور سنتی، این روز پنجشنبه هشت هفته قبل از عید پاک (توسط ارمنیها به عنوان "زادیک" شناخته میشود) است . همچنین، روز وارطانانتس به عنوان "روز بخشش و بزرگداشت ملی" در ارمنستان شناخته میشود .
جالب توجه است که این روز به عنوان روز نامگذاری گارگین دوم، کاتولیکوس عالی تمام ارمنیان، نیز جشن گرفته میشود به همین دلیل، مراسم ویژهای در کلیسای مادر در اچمیادزین برگزار میشود که در آن برای طول عمر و خدمت کاتولیکوس دعا میشود
نحوه برگزاری مراسم:
مراسم جشن وارطانانتس با شکوه خاصی در سراسر ارمنستان و کلیساهای ارمنی جهان برگزار میشود:
- مراسم عبادت الهی (Divine Liturgy): در کلیساهای ارمنی، مراسم عشای ربانی ویژهای برگزار میشود و از شهدای آوارایر تجلیل میگردد .
- دعای ایلخانی (Patriarchal Prayer): پس از مراسم عبادت، دعای ویژهای در محراب مقدس برای کاتولیکوس و مادر کلیسا قرائت میشود .
- مراسم ویژه در اچمیادزین: مهمترین مراسم در کلیسای مادر اچمیادزین برگزار میشود و مراسم عبادت توسط شخص کاتولیکوس یا نماینده او اداره میشود .
- برپایی یادبود و ادای احترام: در ایروان، مراسم ویژهای در مقابل مجسمه واردان مامیکونیان برگزار میشود و مردم با حضور در این مکان، به این قهرمان ملی ادای احترام میکنند.
اهمیت جشن برای مردم ارمنستان:
برای ارمنیان، جشن وارطانانتس فراتر از یک مناسبت مذهبی است. این روز نماد ایمان، هویت و میهندوستی است. رهبران کلیسای ارمنی در این روز بر اهمیت حفظ ایمان و عشق به وطن تأکید میکنند. کشیشها در موعظههای خود، شهدای وارطانانتس را به عنوان الگویی از وحدت و شهادت به مسیح معرفی میکنند و یادآور میشوند که این دو مفهوم، جوهره اصلی این جشن را تشکیل میدهند.
ارمنیان معتقدند که با از دست دادن ایمان، هویت و آینده خود را نیز از دست خواهند داد و این همان درسی است که از شهدای وارطانانتس آموختهاند. به همین دلیل، این جشن نه تنها یک یادآوری تاریخی، بلکه یک فراخوان زنده برای هر ارمنی است تا با ایمان زندگی کند و پیمان خود را با خدا، وطن و یکدیگر تجدید کند .
جشن وارطانانتس مقدس، با ترکیب بینظیر تاریخ و ایمان، یکی از عمیقترین و تأثیرگذارترین مراسم مذهبی در ارمنستان است. این روز به ارمنیان یادآوری میکند که هویت آنها نه تنها در سرزمینشان، بلکه در ایمانی ریشه دارد که اجدادشان با خون خود از آن دفاع کردند.
