تاریخچه فتحیه؛ از شهر باستانی تلمسوس تا نگین مدرن سواحل مدیترانه
فتحیه امروزی بر روی ویرانههای شهر باستانی تلمسوس (Telmessos)، یکی از مهمترین و باشکوهترین شهرهای تمدن لیکیایی، ساخته شده است. این شهر که در جنوب غربی ترکیه و در کنار خلیج فتحیه قرار دارد، قدمتی به قرنها پیش از میلاد مسیح بازمیگردد و در طول تاریخ، شاهد تمدنهای بزرگ و فراز و نشیبهای بسیاری بوده است.
در این راهنما، سفری به دل تاریخچه فتحیه خواهیم داشت و با ریشههای کهن، فراز و نشیبهای تاریخی و تحولات این شهر به شکل امروزی آشنا خواهیم شد.
تلمسوس باستان؛ پیشینهای در دل اسطورهها
نخستین سکونتگاههای انسانی در منطقه فتحیه به دوران نوسنگی بازمیگردد. با این حال، شهرت اصلی این منطقه به دلیل شهر لیکیایی تلمسوس است که اولین اسناد مکتوب از آن به قرن پنجم پیش از میلاد اشاره دارد. بر اساس یک افسانه لیکیایی، نام تلمسوس از داستان عشق آپولو، خدای یونانی، به دختر پادشاه فنیقیه گرفته شده است که حاصل این عشق، پسری به نام «تلمسوس» (به معنای سرزمین نورها) بود.
تلمسوس در دوران باستان به دلیل مدرسه پیشگویی (oracle) خود که به آپولو تقدیم شده بود، شهرت زیادی داشت و حتی پادشاهان بزرگی مانند کروزوس (پادشاه لیدی) و اسکندر مقدونی برای مشورت با پیشگویان آن به این شهر آمده بودند. این شهر ابتدا بخشی از امپراتوری هخامنشی بود و در سال ۳۳۴ پیش از میلاد توسط اسکندر مقدونی فتح شد. در قرن پنجم پیش از میلاد، تلمسوس به عنوان یکی از اعضای اتحادیه دلوس (اتحادیه آتیک-دلوس) شناخته میشد و بعدها به عنوان بخشی از اتحادیه لیکیایی، تحت سلطه روم درآمد.
گورهای صخرهای و آرامگاه آمینتاس؛ یادگار تمدن لیکیایی
بارزترین نشانههای دوران لیکیایی در فتحیه، گورهای صخرهای (Lycian Rock Tombs) و تابوتهای سنگی هستند که در دل کوههای مشرف به شهر کنده شدهاند و در برابر زلزلههای مهیب نیز مقاومت کردهاند. معروفترین و باشکوهترین این گورها، آرامگاه آمینتاس (Tomb of Amyntas) است که قدمت آن به قرن چهارم پیش از میلاد بازمیگردد. این آرامگاه با نمای ستوندار و معماری معبدگونه خود، یکی از نمادهای شهر فتحیه است و چشماندازی بینظیر به شهر و خلیج دارد.
تحول نامها؛ از تلمسوس تا فتحیه
تلمسوس در طول قرنها دستخوش تغییرات نامهای بسیاری شده است. در قرن هشتم میلادی، به افتخار یکی از امپراتوران بیزانس، نام آن به «آناستاسیوپولیس» (Anastasiopolis) تغییر یافت، اما این نام دوام نیاورد. در قرنهای بعد، به دلیل وجود جزیرهای در ورودی بندر، به «ماکری» (Makri) یا «مگری» (Meğri) معروف شد که برگرفته از کلمه یونانی به معنای «دور» بود.
این شهر تا اوایل قرن بیستم، جمعیت قابلتوجهی از یونانیان ارتدوکس را در خود جای داده بود و با نام ماکری شناخته میشد. با این حال، در پی جنگهای بالکان و جنگ جهانی اول، و نهایتاً مبادله جمعیت بین یونان و ترکیه در سال ۱۹۲۳ بر اساس معاهده لوزان، جمعیت یونانیتبار ساکن ماکری به یونان مهاجرت کرده و شهروندان مسلمان ترک از یونان در این منطقه ساکن شدند. در سال ۱۹۳۴، به افتخار فتحی بی (Fethi Bey)، یکی از اولین خلبانان نیروی هوایی عثمانی که در یک مأموریت کشته شد، نام شهر به فتحیه تغییر یافت و از آن زمان تاکنون با این نام شناخته میشود.
کایاکوی (روستای ارواح)؛ میراثی از تبادل جمعیت
در نزدیکی فتحیه، دهکده متروکه کایاکوی (Kayaköy) که پیش از این با نام یونانی لِویسا (Levissi) شناخته میشد، یادگاری زنده از دوران تبادل جمعیت است. این روستا که تا سال ۱۹۲۳ یکی از پررونقترین جوامع مسیحی آسیای صغیر با حدود ۳۰۰۰ تا ۶۰۰۰ ساکن یونانی بود، پس از کوچ اجباری ساکنانش، به یک شهر ارواح تبدیل شد. امروزه، ویرانههای کلیساها، مدارس و صدها خانه سنگی در میان طبیعت بکر کایاکوی، به عنوان یک «میراث فرهنگی» و یکی از جاذبههای تاریخی مهم منطقه، گردشگران بسیاری را به خود جذب میکند و حتی در فهرست ۱۰ شهر ارواح معروف جهان توسط نشنال جئوگرافیک قرار گرفته است.
زلزلههای ویرانگر و تولد دوباره
تاریخ مدرن فتحیه نیز با بلایای طبیعی گره خورده است. دو زلزله بزرگ در سالهای ۱۸۵۷ و ۱۹۵۷ بخش اعظم شهر را ویران کرد و بسیاری از بناهای تاریخی و باستانی آن را از میان برد. ویرانههای ناشی از این زلزلهها تا حد زیادی در زیر خاک مدفون شدهاند. امروزه، بخش بزرگی از شهر پس از زلزله ۱۹۵۷ بازسازی شده است و ظاهر مدرنی دارد. تئاتر باستانی و برخی دیگر از بناهای تاریخی نیز پس از این زلزلهها مورد بازسازی و مرمت قرار گرفتهاند.
فتحیه امروزی با ترکیب بینظیر تاریخ کهن، طبیعت بکر و توسعه مدرن، به یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری در سواحل فیروزهای ترکیه تبدیل شده است. بازدید از گورهای صخرهای لیکیایی، آرامگاه آمینتاس، روستای تاریخی کایاکوی و موزه فتحیه که آثاری از تمدنهای لیسی، رومی و بیزانس را در خود جای داده، فرصتی برای سفری در دل تاریخ این منطقه فراهم میکند. برای برنامهریزی سفر به این شهر تاریخی و کشف شگفتیهای آن، ابرآسا پرواز بهترین راهنمای شماست.